«Тәмәке тарту һәм COVID-19»
Беренче карашка тәмәке тартуның тискәре йогынтысы - бәхәссез факт кебек тоела. Шуңа күрә сорауның куелышы бик сәер күренә. Әмма 2020 елның февралендә матбугатта тикшерүләр турында тәмәке тартмаучыларда СОVID-19 авыруы тәмәке тартучыларга караганда югарырак дигән берничә хәбәр пәйда булды.
СOVID-19 вакытында "файдалы" үзлекләр турындагы миф ике чыганакта нигезләнгән:
- Уханда һәм Гуанчжоуда Кытай медиклары тарафыннан бастырылган беренче 1000 йоктырган анамнезның мәгълүматлары анализы. Тикшеренүләр буенча, авырулар арасында тәмәке тартучы кешеләр - 12,6%, элек тәмәке тартканнар - 1,9% ә менә беркайчан да тартмаучылар - 85%;
- Ауропа Клиник иммунология һәм аллергия журналындагы публикацияләрдә хәбәр ителгәнчә, Кытайдан килгән COVID-19 авыручы 140 пациентның нибары 2се тәмәке тартучылар булып чыккан.
Тәмәке COVID-19 дан саклый ала дип раслаучы аерым авторлар, Кытай бик "тәмәке тарта торган ил" дип санала, дип билгеләп үттеләр.
Шушы фактлар нигезендә COVID-19 күбесенчә никотин бәйлелексез кешеләрне зарарлый дигән нәтиҗә ясалды. Бу миф шундый факт белән хуплана – COVID-19 вакцинасының бер вариантын эшләү тиз үсүче тәмәке кулланып алып барыла. Ә тикшеренүне Philip Morris танылган тәмәке компаниясе спонсорлый. Йогышлы авыруларны таралу вакытында һәрвакытта да авыру ничек иярә, авырсаң нишләргә дигән төрле мифлар, нигезләнмәгән раслаулар була. Менә COVID-19 пандемиясе дә искәрмә түгел. «Зараза» тәмәке тартучыларны алмый, дигән фикер барлыкка килде.
Тәмәке тарту-авыру өзлегүләр белән уза торган кешеләр өчен риск факторларының берсе. Шуңа күрә тәмәке тартучыларга зарарлы гадәт аларның пандемиядән коткаруына исәп тотарга кирәкми, һәм, әлбәттә, тәмәке тартуның сәламәтлеккә зыян китерүен аңларга кирәк.
ТӘМӘКЕ ТАРТУ COVID-19 БЕЛӘН ЗАРАРЛАНУГАНИЧЕК ТӘЭСИР ИТӘ?
Тәмәке тарту, бигрәк тә күпьеллык, үпкәләрнең яшәү күләме кимүгә китерә, тын кысылуга китерә һәм үпкәләрнең хроник обструктив авыруын китереп чыгара, теләсә нинди респиратор чир аеруча куркыныч була.
COVID-19 организмда нәкъ менә үпкә тукымасын зарарлый һәм кешегә мөстәкыйль суларга мөмкинлек бирми торган пневмониягә китерә.
Эпидемия чорында тәмәке бәйлелеге булган кешеләргә үз халәтләрен аеруча җентекләп күзәтергә кирәк. COVID-19 иң төп һәм беренче симптомнарының берсе коры йөткерү, аңа тартучылар гадәттә игътибар итми.
Шул ук вакытта "сигарет файдасын" кире кагучы кайбер тикшеренүләр дә бар:
Бөтендөнья сәламәтлек саклау оешмасы статистикасы буенча никотинлы кешеләрдә COVID-19 авыр формалары 1,4 тапкыр ешрак күзәтелә, ә реанимациягә эләгү куркынычы 2,4 тапкыр арта.
Кытайда COVID-19 вакытында авыручыир-атларның күбрәк хастаханәгә озатуны таләп итүен раслый. Ә көчле җенес вәкилләре арасында тартучы хатын-кызларга караганда күбрәк булганга, никотин бәйлелеге булган кешенең COVID-19 йоктыру куркынычы зуррак.
Тәмәке тарту һәм респиратор авырулар арасында үзара бәйләнешне өйрәнү нәтиҗәләре буенча тупланган статистика, һичшиксез, тәмәке тартучыларның КРВЙ һәм грипп өчен, тартмаучыларга караганда, күпкә йомшаграк һәм сулыш юллары инфекцияләрен авыррак кичерүләрен күрсәтә.
Электрон тәмәке тарту гадәти тәмәкегә караганда бераз азрак зыян сала, тик COVID-19 пандемиясе шартларында өзлегүләр барлыкка килү куркынычын арттыра дип санала.
Бөтендөнья сәламәтлек саклау оешмасы билгеләп үткәнчә, кальян тәмәке тарту COVID-19 тапшыру факторларының берсе була ала, чөнки кальян гади юу юлы белән простерильләштерелә алмый һәм куркыныч йогышлы авыруларны тарата ала.
Шунысын да билгеләп үтәргә кирәк, тәмәке белән COVID-19 арасындагы теләсә нинди уңай элемтәләргә табиблар түгел, ә журналистлар басым ясаган. Тикшеренүләрнең нәтиҗәләрен бастырган табиблар үзләре бу нәтиҗәләрне очраклы хәл дип саный. Мәсьәләне җентекләп өйрәнгәндә 1000 пациентның 140ын статистик сайлап алу материалы тәмәке тартуның үзара бәйләнеше һәм COVID-19 таралу турында сенсацион нәтиҗәләр ясау өчен җитәрлек түгеллеге ачыкланды. Киңрәк тикшеренүләр күрсәткәнчә, сайлау арту белән бәйле рәвештә никотинга бәйлеләрнең дә артуы күзәтелә. COVID-19 барышы үзенчәлекләре алар өчен начар. Тәмәкегә бәйлелек белән авыручыларның 16,9%да процессы авыр уза, ә тәмәке тартмаучыларның - 5,2%.
Электрон сигарет һәм COVID-19 бәйләнеше аз өйрәнелгән. Тулаем алганда, табиблар вейпинг гадәти тәмәке тартуга караганда бераз азрак зарарлы, дип саный, әмма эпидемия чорында үпкәләрне артык йөкләнешкә китермәү яхшырак.
Тәмәке тарту һәм COVID-19 үзара тискәре яктан гына бәйләнгән. Тәмәке тартуга һәвәслекнең коронавирус инфекциясеннән коткара дигән мифларга карамастан, күп санлы медицина тикшеренүләре теләсә кайсы инфекциянең респиратор авыру агымын катлауландыруын күрсәтә, шул исәптән COVID-19 да.
Тартмагыз һәм сәламәт булыгыз!
Нурлат ТБ белгечеАбзалова И.Н.