Баланы тукландыруга таләпләр

Бала мәктәпкә йөри башлагач, аның туклануына таләпләр үзгәрә, чөнки укучыларның психологик һәм психик йөкләмәләре шактый зур. Моннан тыш, күп кенә балалар спорт секцияләренә йөри. Шул ук вакытта организм актив үсүен дәвам итә, шуңа күрә мәктәп яшендәге баланың туклану мәсьәләләренә һәрвакыт җитәрлек игътибар бирелергә тиеш. Мәкаләдә сез 7 яшьтән узган балаларга нинди продуктлар кирәклеген, аларны көн саен күпме кулланырга һәм бу яшьтәге бала өчен менюны ничек төзергә икәнен белерсез.

Укучыга дөрес туклануны тәэмин итәргә һәм аны файдалы ризыкка өйрәтергә кирәк.

Сәламәт диета принциплары:

• көн дәвамында баланың энергия чыгымнарын каплар өчен азык белән шулкадәр калория килергә тиеш;

* * укучының рационы алыштыргысыз  нутриентлар (биологик әһәмиятле  элементлар)буенча балансланырга  тиеш;

• бала тәненең шәхси үзенчәлекләрен исәпкә алынырга тиеш;

мәктәп баласы диетасындагы протеиннарның ким дигәндә 60% ы хайван продуктларыннан килергә тиеш;

* укучы өчен ризык белән  алынган углеводлар саны протеин  яки май күләменнән 4 тапкыр күбрәк булырга тиеш;

• тиз углеводлар (татлы ризыклар) барлык карбоннарның 10-20% кадәр булырга тиеш;

• ашау режимы, баланың регуляр ашавы мөһим;

• укучы рационына икмәк, бәрәңге, бөртеклеләр керергә тиеш. Он продуктларын эре ярдырылган оннан пешерергә;

* * атнага бер-ике тапкыр  диетага балык, шулай ук атнага  ким дигәндә 1 тапкыр кызыл ит кертелергә тиеш;

• бөртеклеләрне атнага 1-2 тапкыр рационга кертергә киңәш ителә;

• яшелчә һәм җиләк-җимешнең биш порциясе булырга тиеш, бер порциядә:

 §  әфлисун,

§  алма,

§  банан,

§  башка уртача җимеш,

§   10-15 җиләк яки йөзем,

§  2 кечкенә җимеш (абрикос, слива),

§  50г. яшелчә салаты,

§  стакан табигый сок,

§  бер аш кашыгы кипкән җимеш,

§   3 аш кашыгы пешкән яшелчәләр;

көн саен өч порция сөт продуктларын кулланырга кирәк,1 порциядә:

§  30г. сыр;

§  бер стакан сөт;

§  бер йогурт

* татлы ризыклар һәм  майлы продуктлар- печенье, торт, вафль, фри бәрәңгесе һәм башка шундый ризыкларда витаминнар һәм минераль компонентлар бик аз;

• ризыкка синтетик өстәмәләр, шулай ук тәмләткечләр кушуны киметергә;

• рационга яшелчә һәм җиләк-җимештән яңа сыгылган соклар кертергә.

Туклану режимы

Бала нинди сменада укуына карап, дөрес туклану режимын сайларга кирәк:

БЕРЕНЧЕ СМЕНА:

• иртәнге аш якынча 7-8 сәгатьтә, өйдә;

• 10-11 сәгатьтә мәктәптә ашап алу;

• төшке ашны өйдә яки мәктәптә 13-14 сәгатьтә;

• өйдә кичке аш 19 сәгатьтә.

ИКЕНЧЕ СМЕНА:

• иртәнге аш якынча 8-9 сәгать өйдә;

• төшке аш 13-14 сәгатьтә мәктәпкә китәр алдыннан, өйдә;

• 16-17 сәгатьтә мәктәптә ашап алу;

• кичке аш ашый 20 сәгатьтә өйдә.

Көн дәвамында җайга салынган туклану режимында һәм зур физик активлык вакытында аппетит яхшы була.

Мәктәп укучысына  ашарга пешерү ысуллары

Мәктәп укучыларына ризыкны теләсә нинди ысул белән әзерләргә була, ләкин баланың активлыгы түбән яки тазаруга омтылышы булса, кыздыру белән шөгыльләнергә киңәш ителми.

Балалар өчен пешерүнең иң оптималь төрләре парда пешерү, пешерү һәм кайнату санала.

Азык-төлек чикләүләре

Бала менюсында түбәндәге ризыкларны чикләргә кирәк:

• шикәр һәм ак икмәк – артык кулланылса, алар авырлыкны арттыра;

• азык өстәмәләре булган продуктлар (буяулар, консервантлар һәм башкалар);

 Маргарин;

• Сезонлы булмаган  җимеш һәм яшелчәләр;

• татлы газировка;

* кофеин продуктлары;

• майонез, кетчуп һәм башка сәнәгать җитештергән соуслар;

• әче ризыклар;

 фастфуд;

• колбаса, гөмбә;

• фритюрда әзерләнгән ризыклар;

• пакетлардагы соклар;

• сагыз һәм леденцы.

Бала диетасында тәкъдим ителгән сыеклыклар

Иң оптималь эчемлекләр - су һәм сөт.

Сокларның кимчелекләре-шикәр күләме һәм кислотаның артык булуы, шуңа күрә аларны ашау вакытында бирергә яки су белән эретергә кирәк.

Мәктәп укучысы көненә ашарга тиеш булган сыеклыкның гомуми күләме аның активлыгына, туклануына һәм һава торышына тәэсир итә. Әгәр дә һава торышы эссе булса һәм баланың активлыгы күтәрелсә, күбрәк су яки сөт бирегез.

Кече мәктәп яшендә газлы һәм кофеинлы продуктлар тәкъдим итмәскә. Өлкән укучыларга мондый эчемлекләр бирергә ярый, әмма аларны чикләргә кирәк, чөнки кофеин аркасында тимерне үзләштерү начарлана.

Бала өчен менюны ничек дөрес төзергә

• иртәнге ашка менюга 300г. төп курсны (ботка, , сырниклар, макароннар, муэсли), шулай ук 200мл. эчемлек (чәй, какао, цикорий) кертергә кирәк.

төшке ашка менюга 200г. га кадәр яшелчә салаты яки башка кабымлык, 300 мл.га кадәр күләмдә беренче курс, 300 гә кадәр күләмдә икенче курс (ит яки балык һәм гарнир) һәм 200 мл. га кадәр күләмле эчемлек кертергә кирәк.

• төштән соң менюга 100г пешкән яки яңа өлгергән җимеш, чәй кефир, сөт яки башка 200мл эчемлек , 100 гр.печенье яки өйдә пешкән ризык кертергә кирәк

• кичке ашка менюга 300г. төп курсны (җиңел аксымлы, бәрәңге һәм башка яшелчәләр, ботка, йомырка яки балык ), шулай ук 200мл. эчемлек кертергә кирәк.

Һәр ашамлыкка 150г. га кадәр бодай ипие һәм 25г. га кадәр арыш ипие өстәргә була.

Мөһим! Менюны бер көнгә түгел, ә ашамлыклар кабатланмасын өчен һәм барлык кирәкле продуктлар булсын өчен, атналык меню тәкъдим ителә.

Алдагы атнага менюны баланың теләген искә алып бергәләп төзегез.

Бала белән бер өстәл  артына утырып ашагыз, аңа үрнәк күрсәтегез.

Потенциаль проблемалар

Әгәр дә бала үзенә кирәк булган ризыкларны ашамаса, нәрсә эшләргә?

Җиде яшьтән узган баланың тәме формалашкан, шуңа күрә ул кайбер ризыклардан баш тартырга мөмкин, ләкин аны мәҗбүр итәргә кирәкми, чөнки баланың каршылыгы гына артырга  мөмкин. Яратмаган ризыкларны төрлечә әзерләргә, яисә баланы да мондый ризыклар пешерүгә җәлеп итәргә кирәк.

Әгәр дә бу ярдәм итмәсә, ризык ашарга кушмаска кирәк, чөнки ризык аңа кертелгән очракта баланың туклануы төрле булырга мөмкин:

• 1 төр сөт продуктлары;

• 1 төр яшелчә;

• 1 ит яки балык;

• 1 төр җимеш;

• 1 төр ярма.

Бу продукт төркемнәре бала менюсында булырга тиеш.

Мәктәп ашханәсендә тиз ашап алу

Башлангыч сыйныф укучылары өчен уку йортларында гадәттә иртәнге һәм кайвакыт кайнар төшке аш каралган. Әгәр дә бала ашханәдә камыр ризыклары сатып алса, ата-аналарга укыр алдыннан иртәнге аш яки төшке ашны өйгә кайткач ук туклыклы һәм файдалы ризыклардан пешерү турында кайгыртырга кирәк. Шулай ук  балага «мәктәп» кабартмаларына алмашка җимеш, йогурт яки өйдә пешкән камыр ризыклары мөмкин.

Стресс аркасында аппетит булмавы

Уку вакытында күп балалар психологик авырлыклар кичерәләр, бу аппетитка тәэсир итәргә мөмкин. Шуңа күрә мәктәптә укыган  чорда ата-аналарга балаларда аппетитның кимүенә китергән стресслы ситуацияне вакытында күреп алу өчен игътибарлырак булырга кирәк.

Шулай итеп, өйгә кайткач һәм ял көннәрендә баланың ял итүе турында җентекләп уйланырга кирәк, аңа карата игътибарлы булырга һәм яраткан эше белән шөгыльләнергә  мөмкинлек бирергә. Стрессны җиңеләйтергә физик күнегүләр (спорт секцияләре, табигатькә сәяхәт, велосипедта йөрү, роликлар) ярдәм итә. Балага булышыгыз һәм аның белән ешрак сөйләшегез.

Авыру симптомы буларак аппетит булмау.

Авыру аркасында аппетит начараю факторлары:

• бала ябыга, пассив һәм ялкау;

• ашкайнату органныры белән проблемалар барлыкка килү;

• йөзе ”качкан”, тиресе коры, чәч һәм тырнак хәле начарлану;

• вакытлыча эчендәге авыртуларга зарлану;

• тән тиресендә тимгелләр барлыкка килү.

Артык ашау

Артык ашау балаларның тазаруына китерә, моның сәбәбе еш кына геннар һәм яшәү рәвеше. Таза балага табиб туклануны үзгәртергә киңәш итәчәк, ләкин ата-аналар авырлыклар белән очрашырга мөмкин. Әгәр дә баланың диетасыннан теләсә нинди ризыкны (мәсәлән, татлы ризык) алырга кирәк икән, бу очракта тыю барлык гаилә әгъзаларына кагылачак.Әгәр шулай булмаса, ул моны законсыз тыюлар дип бәяли һәм андый ризыкны яшерен куллана башлый.

Начар туклану һәм стресс — баланың авырлыгы артуның иң төп сәбәбе.

Укучы баланың ата-аналары өчен киңәшләр.

1. Укучыны сәламәт туклану принципларына бөтен гаилә дөрес ашаган очракта өйрәтеп булачак. Балагызга ризыкның файдасы һәм сәламәтлекне саклау өчен туклануның мөһимлеге турында күбрәк сөйләгез.

2. Әгәр бала үзе белән мәктәпкә ризык алып барса, бутерброд, кабартма,сыр, җиләк-җимеш, йогуртлар тәкъдим итегез. Ризыкны кая салуһәм бала аны ничек ашый алачагы турында уйлагыз. Моның өчен махсус контейнерлар сатып алырга, шулай ук бутербродларны пеленкага төрергә кирәк.

3. Балаларга бөтенләй майсыз продуктлар бирмәгез, ләкин аз майлы сөт продуктларына өстенлек бирегез.