Гөмбәләр белән агулану турында 7 мәсьәлә
Җәй көне гөмбәләрне актив җыю сезоны ачыла һәм көзгә кадәр дәвам итә. Сез "тын ау" белгече яки бары тик яратучы булуыгызга карамастан, уяулыкны сакларга һәм гөмбәләрне азык итеп әзерләгәндә һәм кулланганда куркынычсызлык чараларын үтәргә кирәк. Гөмбәләр белән агуланырга мөмкин бит!
Моңа ничек юл куймаска? Гөмбәләрне кайда җыярга? Аларны ничек дөрес әзерләргә? Иң киң таралган сорауларга җавап бирәбез.
1. Азык-төлек өслегендә гөмбәләр банклары күгәрек табылган. Аны алып ташларга, ә аннары мондый продуктны азык итеп кулланырга мөмкинме?
Сәламәтлек белән проблемалар килеп чыкмасын өчен, теләсә нинди азык-төлекне бозу һәм күгәрек билгеләре белән ташларга киңәш ителә.
Гадәттә, әгәр консервларда күгәрекнең үсүе ачыкланса, бу продуктны консервацияләгәндә стерильлеккә ирешмәгәнлеге турында сөйли. Хәтта азык-төлек өстендәге күренми торган күгәрекне алып ташласак та, бу продуктны куркынычсыз итеп ясамаячак. Үсентеләрнең күзгә күренми торган споралары продуктның бөтен катламына тарала.
Әмма консервланган гөмбәләр тагын бер куркынычны яшерергә мөмкин - ботулизм. Боулизмның сәбәбе - Clostridium botulinum бактерияләре, алар һавасыз шартларда (мәсәлән, консерваларда) актив үсә. Кеше өчен бактерия үзе түгел, ә токсин куркыныч, ул барлыкка китерә. Үзеңне ботулизмнан саклау өчен, саклану чараларын сакларга кирәк:
-алдан термик эшкәртмичә, консервланган гөмбәләр кулланмаска;
-гөмбәләр әзерләгәндә аларны консервлаштырмаска, ә киптерергә яисә үлчәргә;
-консервланган гөмбәләрне суыткычта гына сакларга.
2. Ашарга яраклы гөмбә исенең татлы, ә агулы гөмбәнең шикле исе булуы дөресме?
Юк. Бу дөрес түгел. Бледная поганка, мәсәлән, татлы гөмбә исе белән, ләкин шул ук вакытта үлем агуы булып тора.
3. Ни өчен зур күләмдә гөмбә ашарга ярамый?
Бу аларның түбән азык кыйммәтләре, организмның начар эшкәртелүе, шулай ук файдалы матдәләрнең аз үзләштерелүе (40% тан артык түгел) белән бәйле.
Гөмбәләрдә хитин һәм организмга эшкәртеп булмый торган күп санлы аксымнар бар, бигрәк тә ашкайнату системасының эше бозылган кешеләргә.
4. Чыннан да, гөмбәне 30 минут дәвамында кайнатырга икән, агу нейтральләшә?
Агулы гөмбәләрне әзерләү токсиннарны бетермәячәк. Күп гөмбәләрнең агуын юып та, кайнап та зарарсызландыру мөмкин түгел.
5. Ни өчен шәһәр һәм юл буйларында гөмбәләр җыярга киңәш ителми?
Гөмбәләр куркыныч кушылмаларны губкалар кебек сеңдерергә сәләтле. Шуның аркасында юл буйларында яки пычранган территорияләрдә үсә торган гөмбәләрне күпләп радионуклидлар, авыр металлар, агрохимикатлар һәм башка чит ил кушылмалары туплый.
6. Барлык агулы гөмбәләрнең эшләпәләре пластинкалы төзелешле булуы дөресме, һәм, димәк, көпшәсыман төзелешле гөмбәләрне, курыкмыйча, азык итеп кулланырга мөмкинме?
Чыннан да, көпшәсыман гөмбәләр арасында күпчелек - ашарга яраклы (тырмачы, майлы гөмбә, каен гөмбәсе). Ләкин бу барлык көпшәсыман гөмбәләрне дә азык итеп кулланырга мөмкин дигән сүз түгел. Алар арасында агулы гөмбә, сары гөмбә (ялган ак), сатан гөмбәсе бар. Кайберләренең начар исе булуга карамастан, аларны барыбер ашарга яраклы белән бутау җиңел.
7. Гөмбәләрне ничек сакларга?
Җыелган гөмбәләрне мөмкин кадәр тизрәк сайларга кирәк, чөнки ишкәкләрдә яки пакетларда алар тиз бозыла.
Кайбер гөмбәләр суыткычта яхшырак саклана. Әгәр сезгә гөмбәләрне атнадан артык сакларга кирәк икән, аларны туңдыру яки киптерү мөмкинлеген карагыз.
Коры гөмбәләр 18 айга кадәр саклана ала, һава температурасы 20 °C һәм чагыштырма дымлылык 75% тан югары түгел.
Гөмбәләрне балчык, алюминий яки цинкланган савытта тозларга ярамый.
Ризыкка консервланган гөмбәләр кулланганда, яраклылык чорына игътибар итегез. Әгәр дә банк шешкән икән - кичекмәстән ташлагыз.
Балаларны гөмбә белән агуланудан саклагыз! Кечкенә балалар барысын да тәмләп карау гадәте бар. Әгәр сезнең балаларыгыз бар икән, гөмбә булу-булмауга даими рәвештә үз дачагызны тикшерегез һәм очраклы агулану куркынычын киметү өчен аларны алып куегыз. Гөмбәләр җыйганда, баланы игътибар белән карагыз!