Гөмбәләр белән агулануны профилактикалау чаралары турында
Гөмбәләр белән агулануны профилактикалау максатларында Роспотребнадзорның гигиена һәм эпидемиология федераль үзәге чираттагы тапкыр халыкка гөмбәләрне җыю, сатып алу, саклау һәм әзерләү кагыйдәләре турында искә төшерә.
Аларны белмәү яки очраклы рәвештә ашарга яраксызлар белән бергә җыелган агулы гөмбәләрнең агулануы аеруча куркыныч, җыелганда ак чүп савытын шампиньон белән бутыйлар, ә чыннары белән ялган опят. Шуңа күрә гөмбәләрне җыярга кирәк түгел, ә гөмбәләрне җыю өчен агулы һәм ашарга яраклы гөмбәләрнең аерымлык үзенчәлекләрен яхшы белүче тәҗрибәле гөмбәче белән барырга кирәк.
Шартлы-ашарга яраклы гөмбәләр (яңгыр сулары, зонтлар, груздлар, дулкыннар, дуңгызлар, сумалалар, җөйләр һ. б.) аларның дөрес әзерләнмәве, аларны алдан ышкылмыйча һәм катлам агызып, термик эшкәртү аркасында агулану очраклары еш була, чөнки анда агулы матдәләр сакланырга мөмкин. Шулай ук ашарга яраклы гөмбәләр - туфракны пычрату урыннарында автомобиль юллары, тимер юллар һәм шәһәр читендә үсүче агулы элементлар белән дә агуланырга мөмкин.
Җыелган көнне гөмбәне җыештырырга, төрләр буенча сортларга аерырга һәм аларның сыйфаты һәм ашарга яраклылыгы, шуннан соң пычранудан яхшылап юарга кирәк. Яңа һәм консервланган гөмбәләр әзерләү рецептурасын һәм технологиясен (кагыйдәләрен), аларны саклау шартларын һәм срокларын төгәл үтәргә кирәк.
Моннан тыш, гөмбәләр бик авыр авыру - ботулизм чыганагы булырга мөмкин, аны кузгатучы спора рәвешендә нигездә туфракта була. Әгәр дә консервлау алдыннан гөмбәләр (бигрәк тә пластинкалары) начар чистартылган һәм юылган булса, аларның өслегендә җирнең бик вак кисәкчекләре белән бергә ботулизмны кузгатучылар (споралар) да булырга мөмкин. Аларны өйдә термик эшкәртү җимерми, ә кислород булмаганда (герметик яктан тешләнгән банкта) микроб споралары ботулизм токсинының консервланган гөмбәләрендә - кеше өчен үлем агуы ясалу белән шыта. Шул ук вакытта бу консервларның тәме, төсе һәм исе үзгәрми. Ботулизм белән авырудан качу өчен, җирне консервлау өчен билгеләнгән гөмбәләрне яхшылап чистартырга һәм юарга кирәк. Өй шартларында эшкәрткәндә гөмбәләрне тыгыз ябылмаган капкачлары булган банкларда консервацияләргә тәкъдим ителә, ә кулланыр алдыннан аларны кабат термик эшкәртүгә дучар итәргә кирәк.
Шәхси затлардан, стихияле һәм санкцияләнмәгән сәүдә урыннарында яңа гөмбәләр сатып алырга киңәш ителми, чөнки аларны сату оештырылган базарларда һәм ярминкәләрдә, ашамлык һәм сыйфат лабораториясе белгечен билгеләү максатыннан, ветеринария-санитария экспертизасы уздырганнан соң гына башкарылырга тиеш. Шулай ук шуны да истә тотарга кирәк: ботулизмны һәм агулы гөмбәләр белән агулануны профилактикалау максатларында герметик тешләнгән тарда, шул исәптән гөмбәләр һәм гөмбә консервларында, шулай ук киптерелгән һәм киселгән гөмбәләрне, шул исәптән аларны идентификацияләү мөмкин булмаганга һәм ашарга яраклы гөмбәләргә кертү аркасында, консервацияләнгән продукция белән сату катгый тыела.
Гөмбәләр эшкәртелә торган авыр продукт булу сәбәпле, аларны авырлы һәм туендыручы хатын-кызларга, кечкенә балаларга, шулай ук ТКТ (гастритлар, холециститлар, панкреатитлар, гепатитлар һ.б.) авырулары булган затларга кулланырга киңәш ителми, чөнки гөмбәләр кабул итү хроник авыруның кискенләшүен китереп чыгарырга мөмкин.
Гөмбәләр белән агулануның беренче билгеләре барлыкка килгәндә (гомуми йомшаклык, күңел болгану, эч авырту, косу) кичекмәстән медицина ярдәме сорап мөрәҗәгать итәргә һәм үз-үзеңне дәвалау белән шөгыльләнмәскә кирәк.