10 февраль - Бөтендөнья ашлык кузаклылар көне
Аларда холестерин юк, аларда май һәм тоз бик аз, ләкин аксым һәм тимер күп. Сүз БМО календаренда аерым көнгә лаек булган бөртекле-кузаклылар турында бара - аны һәр елны 10 февральдә билгеләп үтәләр.
Ашлык кузаклылары, яки бөртекле кузаклы культуралар - авыл хуҗалыгы культуралары төркеме. Аларга, мәсәлән, борчак, ясмык, фасоль, соя, чин, нут, люпин һәм арахис кертәләр. Бөртекле кузаклыларның кыяклы культуралардан төп аермасы - чәчү мәйданында аксым продуктыннан күбрәк җитештерелә, аның сыйфаты һәм үзләштерелүе башка үсемлекләрнекенә караганда югарырак.
Без еш кына кибеттә, фермер базарында бөртекле-кузаклылар белән очрашабыз, аларны гарнирга бирәләр. Кайбер илләрдә алар мәдәни мирасның бер өлеше булып тора һәм көн саен яки даими рәвештә ашала.
Әйе, төрле төстәге бу кечкенә бөртекләр иң туклыклы табигый продуктларның берсе булып тора. Һәм менә ни өчен:
Ашлык кузаклылары үз табигате буенча майлары аз булган продуктларга карыйлар һәм холестериннар юк, бу йөрәк-кан тамырлары авырулары куркынычын киметүгә ярдәм итәргә мөмкин.
Бөртекле кузаклыларда натрий аз. Натрий хлориды - яки аш тозы - организмга артык кергәндә, организмга гипертония үсешенә ярдәм итә. Әгәр дә азык итеп натрий эчтәлеге түбән булган продуктларны - мәсәлән, бөртекле кузаклыларны куллансак, моннан сакланарга мөмкин.
Ашлык кузаклылары - үсемлек аксымының менә дигән чыганагы. Әмма кулинар эшкәртү процессында бөртекле-кузаклыларны бик күп су сеңдерә, нәтиҗәдә әзер ризыкларда аксымның күләме сизелерлек кими. Әзер ризыкта аксым дәрәҗәсен арттырырга, бөртекле кузаклыларны ярмалар белән, мәсәлән, дөге яки ит ашымлаклары белән бергә алып була.
Ашлык кузаклылары - яхшы гына тимер чыганагы. Организмда тимер кытлыгы тулы кыйммәтле булмаган туклануның иң киң таралган формаларыннан берсе санала. Тимер организмны бөртекле кузаклылардан үзләштерүгә ярдәм итү өчен, аларны С витамины булган продуктлар белән яраштырырга киңәш ителә (мәсәлән, ясмык каррины лимон согы белән сиптерергә була).
Ашлык кузаклылары калийга бай, ул йөрәкне саклый һәм ашкайнату һәм мускул системасы функцияләрендә мөһим роль уйный.
Ашлык кузаклыларны еш кына күзәнәк катлавы аеруча югары булган азык арасында телгә алалар, ул ашкайнату системасының сәламәтлеге өчен кирәк һәм йөрәк-кан тамырлары авыруларын үстерү куркынычын киметергә ярдәм итә.
Ашлык кузаклылары фолат чыганагы - яки күп кенә азык-төлек продуктларында табигый рәвештә булган В9 витамины булып тора; ул нерв системасының нормаль эшләве өчен кирәк һәм яралгы дефектларын үстерүне профилактикалау өчен йөклелек вакытында аеруча мөһим.
Ашлык кузаклылары озак вакыт дәвамында саклана ала һәм шуның аркасында ел дәвамында рационның төрлелеген арттырырга мөмкин.
Ашлык кузаклылары түбән гликемик индекска ия. Алар кандагы шикәр һәм инсулин дәрәҗәсен тотрыкландырырга ярдәм итә, шуңа күрә диабетиклар өчен туры килә һәм гәүдәнең массасын бик яхшы контрольдә тотарга ярдәм итә.
Һәм, ниһаять, бөртекле-кузаклыларда табигый рәвештә глютен юк. Алар авыру целиакия белән бик яхшы туры килә.