Террорчылык актына янаганда яисә кылганда гамәлләр буенча гражданнар өчен истәлек

Сезнең күзегезгә шикле әйбер (капчык, сумка, чемодан, коробка һ.б.) эләксә, аннан чыбыклар тырпаеп тора, тиккеле сәгать тавышы ишетелә, янәшәдә бу предметның хуҗасы юк, түбәндәге чараларны кабул итегез:

- Куркынычсыз арага кит.

- Шәһәр яки тавыш белән тирә-юньдәгеләрне хәвеф-хәтәр турында кисәтергә тырышырга.

- Табылган предмет турында "02" телефоны яисә "102" мобиль телефоны аша хәбәр итәргә, "112" һәм алынган тәкъдимнәр нигезендә генә эш итәргә;

- Белгечләр килгәнче предметка якын килмәскә һәм аны зарарсызландыру буенча бернинди дә гамәлләр кылмаска.

- Шикле предметларны карау, карау, ачу, шулай ук радиоэлемтә чараларыннан, шул исәптән табылган шикле предметлар янында кәрәзле телефоннардан файдалану катгый тыела.

Әгәр дә сез нинди дә булса затларның шикле гамәлләренә шаһит булсагыз (торак йортларга китерү, билгесез яки шикле савытлар, төргәкләр, капчыклар һ.б. кешеләр күпләп җыела торган урыннар), сезнең гамәлләрегез түбәндәгечә булырга тиеш:

- Гамәлләре Сезгә шикле булып күренгән затларның игътибарын җәлеп итмәскә.

- Булган хәлләр турында "02" телефоны яки "102" мобиль телефоны аша хәбәр итәргә, "112"

- Шикле затлар билгеләрен истә калдырырга һәм алар килгән машиналарның номерларын язарга тырышырга.

- Хокук саклау органнары хезмәткәрләре килгәнче бернинди дә актив гамәлләр кылмаска.

Шартлау җайланмасы турында хәбәр алганда, затның гамәлләре алгоритмы:

- Мәгълүматның төгәл бәян ителүе һәм кайда булуы белән теләсә нинди элемтә чараларын кулланып, бу турыда тизрәк хәбәр итәргә мөмкин. 

- Хокук саклау органнары хезмәткәрләре килеп җиткәнче, һәлакәт урынын калдырмаска, алга таба яшәү куркыныч тудырган очраклардан тыш. 

- Террорчылык актларын башкаруны булдырмау максатларында җәмәгать урыннарында калдырылган яки онытылган, транспортта, ял итү урыннарында сумкалар, чемоданнар, рюкзаклар һ.б. игътибар итәргә кирәк.

- Шартлату җайланмасы турындагы хәбәрне алган вакытта шартлату куркынычы чын мәгънәсендә юкка чыкканчы кабул ителергә тиешлеген истә тотарга кирәк. 

- Теркәлгән шартлаткыч җайланма турында телефоннан мәгълүмат алганда, трубканы куеп булмый, паникага юл куймыйча гына, полициягә хәбәр итү мөмкинлеген табарга. Шартлау җайланмасыннан якын булган кешеләрне эвакуацияләү чараларын күрергә.

- Әзерләнгән террористик акт турында мәгълүмат алганда, җинаять кылуга әзерләнгәндә, яисә шикле зат/затлар турында кичекмәстән “02” номеры яисә “102” яки “112” мобиль телефоны аша хәбәр итәргә (шалтырату бушлай). 

Торак йортлар шартлауларын булдырмау максатларында:

- Чормаларда һәм подвалларда ныклы ишекләр урнаштырырга, йозаклар урнаштырырга, керү ишекләрен ныгытырга, домофоннар куярга, өйдәге барлык буш биналарны тикшерергә; 

- Ишегалдындагы йортларны алу мөмкинлеген дә карарга. 

- Үзегез яшәгән йорттагы фатирларны арендага алучы кешеләр белән танышырга, шикле кешеләр турында участковыйга хәбәр итәргә. 

- Йортта яшәүчеләрдән (соңрак яшьләр йөрүче пенсионерлардан) таныш булмаган кешеләргә игътибар итәргә, аларга сораулар белән мөрәҗәгать итәргә (террорчылар җентекле игътибар яратмыйлар һәм үз планнарыннан баш тартырлар дигән өмет бар).

Сезнең фамилиягез дөрес язылмаган посылка һәм хатлардан куркырга, кире адрессыз яки кире адрес белән, сезгә билгеле булмаган, вентиляция тишекләреннән башка гына посылка, конвертлардагы резинаны сыгылып төшергән калын һәм авыр хатлар, чөнки аларда шартлаткыч җайланма булырга мөмкин. 

- Ишегалдында шикле кешеләргә игътибар итәргә һәм өй янында барган теләсә нинди сәер вакыйгаларга игътибар итәргә. 

Шартлаганда һәм бина җимерекләрендә үз-үзеңне тоту кагыйдәләре: 

- Шартлау булган булса да, фатирыгыз исән калды, тәрәзә яныннан тиз генә китеп барырга кирәк, чөнки тәрәзә плитәләре стенаныкына караганда ныграк түгел, өстәвенә өстән куркыныч ватыклары коелырга да мөмкин.

- ишелгән йорт җимерекләре астына эләккән кешеләргә ярдәм көтәргә кирәк. Белгечләр фикеренчә, шартлаган йорт нигезендә җир тетрәү вакытында җимерелгән йортка караганда күбрәк яшәү өмете. Җаныгызны төшермәгез. Тынычланыгыз. Тирән һәм тигез сулыш алыгыз. Коткаручылар сезне коткаруга игътибар итегез. 

Тавышыгыз һәм шакылдавыгыгыз белән кешеләрнең игътибарын җәлеп итегез. Әгәр дә сез бина җимерекләре астында тирән булсагыз, сезне эхопеленгатор дип табу өчен, теләсә нинди металл предметны (боҗра, ачкычлар һ.б.) сулга таба уңга-сулга күчерегез. 

- Әгәр мөмкинлек бар икән, кул астындагы предметлар (такталар, кирпеч такталар һ.б.) ярдәмендә түшәмне ныгытыгыз һәм ярдәм көтегез. 

- Әгәр сездә пространство чагыштырмача иркен икән, кабызгычлар кабызмагыз. Кислородны саклагыз. 

- Тыштан килүче һава хәрәкәтенә карап, яңа ишелүне булдырмаска тырышып, сак кына алга китегез.

Урамда шартлауларны булдырмау өчен:

- Террорчылык очраклары мөмкин булган социаль киеренкелек чорында кешеләр күпләп җыела торган урыннарга - базарларга, стадионнарга, вокзалларга, тамаша чараларына барудан качарга кирәк.

- Кеше күңеленнән калдырылган шикле предметларга якынаерга киңәш ителми, алар турында кичекмәстән полициягә яки ФСБ га хәбәр итәргә кирәк. 

- Урамда, метрода, транспортта калдырылган сумкаларны, портфельләрне, төргәкләрне һәм башкаларны күтәрергә һәм ачарга ярамый, аларның эчендәге әйберләрен тикшерергә теләгән кешеләрне туктатырга, аларны шулай да эшләсәләр, тиз генә алардан читкә китәргә кирәк. 

- Үзегез күтәрмәгез һәм балаларны урамда табылган вак әйберләрне - сыбызгылар, авторучкалар, портсигарлар, уенчыклар һ.б. күтәрмәскә өйрәтегез, чөнки еш кына террорчылар аларда шартлату җайланмаларын яшерәләр. 

- Шартлау җайланмаларын мөстәкыйль рәвештә урнаштырырга яки аларны башка урынга күчерергә ярамый.

- Шартлау куркынычы янаганда, иң куркынычсыз урынны алырга кирәк - стенага, колоннага һәм башка урыннарга ышыкланырга кирәк. Шартлау килеп чыкса, заторлар ясалырга мөмкин булган урыннарны мөмкин кадәр читләтеп узарга кирәк. 

Халык төркемендә үз-үзен тотыш:

- Кешеләрнең күп тупланмаларын җыегыз. Булган хәлләрне ничек кенә күрәсегез килсә дә, халык төркеменә кушылмагыз. 

- Халык арасында калган булсагыз, сезне күтәреп барырга рөхсәт итегез, ләкин аннан котылырга тырышыгыз. 

Югары һәм эре кешеләрдән, зур предметлы һәм зур сумкалы кешеләрдән ераграк булырга тырышыгыз. 

Теләсә нинди ысуллар белән аякта калырга тырышыгыз. 

Кулыгызны кесәгездә тотыгыз. Терсәкләре бөгелгән кулларны як-якка йөртегез, күкрәк читлеге тапшырылмасын өчен. 

Әгәр дә давылның куркыныч характеры кабул ителгән икән, уйлап та тормыйча, теләсә нинди нотадан, барыннан да элек, озын каешлы сумкадан һәм шарфтан арыныгыз. 

- Нәрсәдер төшереп җибәрсәләр дә, күтәрелер өчен, һич тә иелмәгез.

- Егылгансыз икән, тизрәк аякка басарга тырышыгыз. Шул ук вакытта кулларыгызга таянмагыз (аларны бирәләр яки сындыралар). Бер генә секундка да олтанына яки оекбашларына басарга тырышыгыз. Терәк терәген кысып, аяклары белән кисәк кенә җирдән этелеп китегез. 

- Торып булмаса, йомгак булып төрегез, башыгызны иңбашыгыз белән каплагыз, ә кулларыгыз белән җилкәгезне каплагыз. 

✅Әгәр сез тоткынлыкта булсагыз:

Качып китү уңышына тулы ышаныч булмаса, йөгерергә тырышмагыз, үз урыныгызда калырга кирәк, игътибарны җәлеп итмәскә, үзегезне нәрсә белән булса да алырга яхшырак булыр. 

- Башта ук (бигрәк тә беренче ярты сәгать) террорчыларның барлык боерыкларын һәм боерыкларын үтәгез, алар белән һич тә ызгышка керергә ярамый, сораулар бирергә яки аларның күзләренә карарга кирәкми (нерв кешесе өчен бу агрессиягә сигнал).

- Агрессив каршылык күрсәтмәгез, кискен һәм куркыныч хәрәкәтләр ясамагыз, террорчыларны уйланылмаган гамәлләргә котыртмагыз, кирәк булганда бәдрәфкә чыгарга, сумка ачарга һ. б. рөхсәт сорарга кирәк. 

- Балаларны, хатын-кызларны, өлкән яшьтәге кешеләрне азат итүегезне үтенеп, үҗәт һәм үҗәт булмагыз. 

- Пассив хезмәттәшлек позициясен алыгыз. Тыныч тавыш белән сөйләшегез. 

- Басып алучыларның ачуын чыгарырга мөмкин булган дошманлык тоны һәм үз-үзен тотышын китереп чыгара торган нәфрәт белдерүдән сакланыгыз. 

Тыныч булыгыз, шул ук вакытта үз дәрәҗәгез хисен саклагыз. Катгый рәвештә баш тартуларыгызны әйтмәгез, ләкин мохтаҗлыгыгыз турында тыныч үтенечләр белән мөрәҗәгать итүдән курыкмагыз. 

-Сезнең сәламәтлегегез белән проблемалар булганда, бу вәзгыятьтә көчле стресс халәте барлыкка килергә мөмкин, бу хакта үзегезне яулап алган кешеләргә тыныч формада хәбәр итегез.

- Террорчылар турында мөмкин кадәр күбрәк мәгълүматны истә калдырырга тырышыгыз. Аларның санын, кораллану дәрәҗәсен билгеләү, максималь тулы сүз портретын төзү, тышкы кыяфәтнең, гәүдә төзелешенең, сөйләшүләрнең акцентының һәм тематикасының, темпераментның, үз-үзеңне тотуның манерына игътибарны юнәлтү максатка ярашлы. Тулырак мәгълүмат соңыннан хокук саклау органнарына террорчыларның шәхесен ачыклауда ярдәм итәчәк. 

- Төрле билгеләр буенча үзегезнең урыныгызны (тоткынлыгыгызны) билгеләргә тырышыгыз. 

- Мөмкин булганча, тәрәзәләрдән, ишекләрдән һәм урлаучыларның үзләреннән ераграк урнашыгыз, ягъни махсус бүлекчәләр актив чаралар күрсә (җинаятьчеләрне зарарлау өчен снайперлар уты). 

- Бина штурмы очрагында, кулларын баш артына куеп, йөзе белән аска таба ятарга һәм аны үткәрүгә комачауламыйча, операция ахырына кадәр шул хәлдә калырга киңәш ителә.

- Күз яше агыза торган газны кулланган очракта, күзне сөртеп булмый, юеш яулык аша сулыш алырга кирәк, тиз һәм еш кына күз яшьләрен түгәргә кирәк. 

- Объектны тиешле командадан соң гына ташлап китәргә кирәк. 

- Азат ителгәннән соң бинаны мөмкин кадәр тизрәк ташлап китәргә кирәк, чөнки шартлау яки янгын булырга мөмкин. 

- Урамда басып алу төркеме әгъзаларының командаларын үтәргә кирәк, атышта һәлак булмас өчен качарга ярамый.