Яз җитү белән Кояш нурлары тәэсирендә боз бик тиз эри, гәрчә әле һаман да нык булып тоелса да.
Яз җитү белән Кояш нурлары тәэсирендә боз бик тиз эри, гәрчә әле һаман да нык булып тоелса да. Ләкин бу беренче карашка гына. Яз көне, түбәннән агып төшкән елгаларда су агымы аңа тагын да җимергечрәк тәэсир итә. Көннән-көн ул сирәгәя, җирәнә һәм зәгыйфьләнә бара. Мондый бозда хәрәкәт итү куркыныч белән бәйле булуы бик аңлашыла. Язгы бозның көзге һәм кышкы боздан нык аерылуын белергә кирәк. Әгәр дә көзге боз кеше авырлыгыннан шартлый башласа, куркыныч турында кисәтә башласа, язгы боз тал сулары белән эчә, агарган, яргаланган һәм кешенең авырлыгын күтәрә алмаган. Мондый боз теләсә кайсы вакытта аяк астында сибелергә, боз боткасына әверелергә мөмкин. Ул менә-менә кузгалып китә дә агым уңаена түбән таба йөзеп китә. Шунысын да билгеләп үтәргә кирәк, кешенең табылуы өчен куркынычсыз булган бозның калынлыгы төче суда кимендә 10 см, ә тозлы суда кимендә 15 см булырга тиеш.
Яз көне эрегән кар һәм боздан сулыкларда суның дәрәҗәсе интенсив рәвештә күтәрелә, аермалар барлыкка килә. Су су су басуларны, болыннарны, сулык буендагы урманнарны су баса. Язгы ташу вакытында карьерлар, ермаклар белән тоташкан вак сулыклар зур куркыныч тудыра. Аларга су күтәрелә, су белән тула. Әле кичә генә сай булган урында, икенче көнне тирәнлек кискен артырга мөмкин, бу зур куркыныч тудыра.
Язгы ташу вакыты якынлаша. Яз да ташу чорында суда үз-үзеңне тоту кагыйдәләрен үтәмәгән һәм бозның үтеп булмавына шатланмый. Язгы ташу вакытында иминлек кагыйдәләрен һәркем үтәргә тиеш!
Яз көне балалар һәм яшүсмерләр белән бәхетсезлек очраклары аеруча еш була. Өлкәннәр күзәтүеннән башка калып, алар, куркынычсызлык чараларын белмичә яки аларны санламыйча, яр буенда шаярырга мөмкинлек бирәләр, бозда сикерешәләр. Кемдер, үтә күренмәле булмаган бозда балык тота ала. Мондый гамьсезлек кайвакыт фаҗигале рәвештә бетә.
Ташу вакытында нәрсә эшләргә тыела?
1. Язгы чорда сулыкларга чыгарга;
2. Боз мотоциклы чорында елга аша күтәрелергә;
3. Боз тотылган урыннарда елгага якын килергә, су өсте тигезлегенә һәм җимерелүгә дучар була торган текә ярда басып торырга;
4. Боз ташкыннарына якынаерга, бозларны ярларыннан читкә этәрергә;
5. Елганың яисә теләсә кайсы сулыкның тирәнлеген үлчәргә, бозлыклар буйлап йөрергә һәм аларда шуарга.
Әгәр дә сез су объектларында бәхетсезлек очрагын күрсәгез, югалмагыз, ярдәмгә чакырыгыз, шулай ук кичекмәстән 101 яки 112 телефоннары буенча коткаручыларга шалтыратыгыз.
Язгы ташу вакытында бозда үз-үзеңне тоту кагыйдәләре
1.Боз өстеннән җиһазландырылган кичүләр буенча йөрергә кирәк, ләкин алар булмаса, боз өстеннән хәрәкәт иткәнче, аның ныклыгына инанырга кирәк.
2. Боз ныклыгын таяк белән тикшерергә тәкъдим ителә. Бозның ныклыгын аяклар белән тикшерү куркыныч. Беренче удардан соң боз тишелә һәм анда су барлыкка килә икән, шунда ук туктарга һәм үз эзләре буйлап кире кайтырга кирәк. Кире юнәлештә адымнарны боздан өзмичә генә ясарга кирәк.
3. Ярдан бозга төшкәнче һәр очракта игътибар белән карарга, хәрәкәт маршрутын билгеләргә, куркынычсыз урыннар сайларга кирәк. Иң яхшысы сукмак буйлап бару.
4. Чаңгыда сулыктан чыгу иң куркынычсыз. Чаңгыларның ныгуын һичшиксез саклап калыгыз һәм кул беләзегеннән чаңгы таякларының элмәкләрен салыгыз. Иң яхшысы чаңгы шуу буенча хәрәкәт итү.
ВАЖНО!
Зәңгәрсу яки яшькелт төстәге үтә күренмәле боз ныклы санала! Саф булмаган боз - тонык яки ак. Мондый төс җылынганда, салкыннарда, яңгырда яисә кар яуганда эри, ә аннары яңадан туңа.
Әгәр дә сез боз астына чумгансыз икән - иң мөһиме ҺАНЫЙБЫЗ һәм эзлекле эш итәргә кирәк түгел:
1. Кулларыгызны киң җәеп, баш белән боз астына китмәс өчен, боз читенә тотыныгыз.
2. Артыгы үлчәүдән: рюкзак, сумка һәм сез яр буенда калгач, исән калу өчен кирәк булмаган бөтен нәрсәне сызыгыз.
3. Полын кырыена сакланып кына күкрәк тутырыгыз һәм гәүдәне мөмкин кадәр зуррак мәйдан биләсен өчен боз өстеннән иркәләргә тырышыгыз. Шулай итеп, сез боз астына кабат уңышсызлык куркынычын киметәсез, чөнки сезнең масса зур мәйданга бүленә.
4. Бозга башта бер аягын, аннары икенчесен тартып чыгарыгыз. Сез килгән якка шуышып хәрәкәт итегез.
5. Куркынычсыз урынга барып, киемне җылытыгыз, аяк киеменнән су салыгыз һәм киптерергә һәм җылынырга мөмкин булган урынны эзләгез.
6. Әгәр кайнар эчемлекләр куллану мөмкинлеге бар икән, һич кенә дә алкоголь түгел.
Әгәр сезнең күз алдыгызда кеше боз астына батса:
1. Ярдәмгә барасыз дип кычкырыгыз аңа,
2. Бер полыня янына шуышып килегез, кулларын киң җәеп,
3. Үз мәйданын арттыру өчен чаңгы яки фанерга салсагыз, яхшырак булачак.
4. Полыняның иң кырыена шуышып барып булмый, югыйсә суда калырга мөмкин.
5. Карале, шарф, теләсә нинди такта яки чаңгы сезгә кешене коткарырга ярдәм итәчәк. Бәйле предметларны 3-4м ераклыгында ыргытырга кирәк. Әгәр дә сез үзегез ярдәм итәсез икән, һичшиксез, бозга ятарга, зыян күрүчегә таяк, колга, каеш яки шарф һ.б. бирергә кирәк, судан чыгарга ярдәм итү өчен.
6. Ялгыз булмасагыз, бер-берегезне аякларыгыздан тотып, чылбыр белән бозга таба шуыгыз.
7. Кискен һәм тиз эш итегез: зыян күрүче бозлы суда бик тиз сикерә, ә киемнәре юешләнгән килеш аны түбәнгә тарта.
8. Судан зыян күрүчене алганнан соң, аны җылы бинага илтеп җиткерергә, киптерергә, өс-башын алыштырырга, кайнар чәй эчертергә кирәк. Кирәк булганда беренче ярдәм күрсәтергә яисә дәвалау учреждениесенә илтергә кирәк.