Сак булыгыз: талпаннар сезоны башлана

Иртә яз һәм уңайлы табигать шартлары талпаннар - талпан вируслы энцефалитын (алга таба - КВЭ) таратучыларны, талпан боррелиозларын, кешенең гранулоцитар анаплазмозын, кешенең моноцитар эрлихиозын активлаштыруга ярдәм итә.

Талпан энцефалиты буенча Татарстан Республикасының 30 административ территориясе эндемик булып тора, шул исәптән безнең Әлки районы да, аксодлы талпан боррелиозы буенча - республиканың бөтен территориясе.

Татарстан Республикасында 2020 елның 9 мартыннан башлап талпан вирусы энцефалиты (алга таба - КВЭ) һәм иксод талпаннары белән тапшырыла торган башка инфекцияләр буенча атна саен мониторинг үткәрелә. Агымдагы елда республикада һәм Әлки районында талпаннар тешләү очраклары теркәлмәгән; 2019 елда талпанның беренче тапкыр ябышу очрагы 2009 елның 23 мартында теркәлгән.

2019 елда Әлки районында талпаннар тешләү белән 15 кеше мөрәҗәгать итте, 2018 елның шул ук чорында талпаннар тешләүнең 16 очрагы теркәлгән.

Талпан инфекциясен китереп чыгаручы элементлар кешегә вирус белән чирләгән талпан тешләвенең беренче минутларында селәгәй белән  күчә. Зарарлану урманнарда, урман паркларында, шәхси бакчачылык кишәрлекләрендә, киемдә, чәчәктә, йорт хайваннарының йоннарында булган талпаннар аша мөмкин.

  Талпан энцефалитына каршы иммунизация мөһим профилактик фактор булып тора һәм ул талпан энцефалиты буенча эндемияле территорияләргә чыгучы затларга, шулай ук бу территорияләргә килеп авыл хуҗалыгы, гидромелиорация, төзелеш, әзерләү, һөнәрчелек, геологик, эзләнү, экспедиция, дератизация һәм дезинсекция эшләрен башкаручы затларга; грунтны алып китү һәм күчерү, урман әзерләү, урманны чистарту һәм төзекләндерү, халыкның сәламәтләндерү һәм ял итү зоналары буенча эшләүчеләргә үткәрелә   Агымдагы елда КВЭга каршы 8 меңнән артык кешегә прививка ясау планлаштырыла.

Шәһәр халкы аны еш кына шәһәр яны урманнарында, урман паркларында, бакча участокларында йоктыра. КВЭ буенча эндемик территорияләргә ял итү, балык тоту, бакча җәмгыятьләренә һ. б. ларга чыгучы затлар дәүләтнеке булмаган медицина учреждениеләрендә талпан энцефалитына каршы түләүле нигездә прививка ясата ала.

КВЭга каршы вакцинация курсын алдан ук үткәрергә кирәк. Ул 2 прививкадан тора - беренчесе - октябрьдә, икенчесе - 5-7 айдан. Прививкалар арасында минималь интервал  1-2 ай. Вакцинация табигатьтәге инфекция урыннарына чыгарга ике атна кала алдан тәмамланырга тиеш, ревакцинация бер елдан соң үткәрелә.

Татарстан Республикасы буенча Роспотребнадзор Идарәсенең Нурлат, Аксубай,Әлки, Чирмешән районнарындагы территориаль бүлеге ял итү урыннарында һәм «яшел зоналар» да булганда талпанга каршы индивидуаль саклану чараларын үтәү зарурилыгы турында искә төшерә: ачык, бер төстәге тәнгә сыланып торган, башлыклы, кул чукларында резинкалы озын җиңле  кием кияргә кирәк. Талпаннардан саклану өчен аларны куркыту чарасы – акарицид репеллентларын кулланалар. Препаратларны кулланыр алдыннан инструкциясе белән танышырга  

кирәк. Үләнгә утыртырга яки ятарга ярамый, чөнки талпаннар өс киеменә ябыша һәм һәрвакыт өскә үрмәли; бүлмәләргә өзелгән чәчәкләр һәм ботаклар алып керергә ярамый. Кием-салымны (бигрәк тә җөй, яка),тәнне  һәм чәчләрне талпаннар булу-булмауга даими карарга, табигатьтә йөргәннән соң йорт хайваннарын тикшерергә; үлән үсемлекләре булмаган яисә комлы туфрактагы коры нарат урманнарында тукталышлар  оештырырга киңәш ителә.

Талпан тешләгән очракта, квалификацияле ярдәм алу өчен яшәү урыны буенча медицина оешмасына мөрәҗәгать итәргә кирәк.

Талпан мөстәкыйль рәвештә чыгарылса, аны сакларга һәм кыска вакыт эчендә (4 тәүлектән дә соңга калмыйча) зыян күрүчегә кирәкле медицина ярдәме күрсәтүче медицина учреждениесенә мөрәҗәгать итәргә кирәк.

Талпан тешләүдән зыян күргән кешегә талпаннарны «Татарстан Республикасында гигиена һәм эпидемиология үзәге» ФБУЗда (Казан шәһәре, Сеченов ур., 13а) талпан инфекцияләренә тикшерүгә тапшырырга кирәк.Талпанны транспортировкалау вакытында куркынычсызлыкны тәэмин итү максатыннан, тыгыз ябылган капкачлы пластик контейнерны куллану тәкъдим ителә.

Талпанны вакытында тикшерү уңай нәтиҗәләр булганда талпан йогышын вакытында кисәтү эшен башларга мөмкинлек бирә.

Талпан йогышлары буенча хәл Роспотребнадзорның Татарстан Республикасы буенча идарәсе контролендә тора.

ТО баш белгеч-эксперты Абзалов А. Ф